Je hebt je eerste freelanceopdracht op zak. De klant is enthousiast, de prijs klopt, en je wilt zo snel mogelijk beginnen. Maar dan lees je je arbeidscontract nog eens door en stuit je op een zin die je nooit eerder is opgevallen: ‘Werknemer is verplicht toestemming te vragen voor het verrichten van nevenwerkzaamheden.’ Wat nu?
Veel werknemers slaan deze stap over, of gaan ervan uit dat een mondelinge ‘ja’ van hun leidinggevende voldoende is. Dat is een dure misvatting. Zonder de juiste schriftelijke afspraken riskeer je niet alleen een conflict met je werkgever, maar in het ergste geval ook ontslag of een schadeclaim. Dit artikel loopt de contractuele checklist met je door die je doorloopt vóórdat je je eerste freelancecontract tekent.
Waarschuwingssignaal: drie zinnen die je freelanceplannen direct kunnen blokkeren
Voordat je verder leest, zoek je arbeidscontract erbij. Scan het op deze drie typen formuleringen:
- ‘Werknemer verricht geen betaalde werkzaamheden buiten dit dienstverband zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de werkgever.’
- ‘Het is werknemer verboden activiteiten te verrichten die concurrerend zijn met de bedrijfsactiviteiten van werkgever.’
- ‘Alle werken, uitvindingen en kennis die voortkomen uit of verband houden met de functie zijn eigendom van werkgever.’
Staat een van deze zinnen in jouw contract? Dan heb je huiswerk te doen voordat je ook maar één factuur verstuurt.
Clausule 1: het nevenwerkzaamhedenbeding
Het nevenwerkzaamhedenbeding verbiedt je in meer of mindere mate om naast je dienstverband betaald werk te doen. Maar sinds de wetswijziging die in augustus 2022 van kracht werd, is de lat voor werkgevers hoger gelegd. Een algemeen geformuleerd verbod is niet langer automatisch geldig. Je werkgever moet een objectieve rechtvaardiging kunnen geven: denk aan veiligheidsrisico’s, bescherming van vertrouwelijke informatie of het voorkomen van belangenconflicten.
Wat betekent dit voor jou? Check of het beding in jouw contract zo breed is geformuleerd dat het elke bijverdienste verbiedt, ook een totaal niet-gerelateerde activiteit. Is dat het geval, dan is die bepaling waarschijnlijk aanvechtbaar. Maar ‘waarschijnlijk aanvechtbaar’ is niet hetzelfde als ‘mag ik negeren’. Laat twijfel over de geldigheid bevestigen door een jurist of ga het gesprek aan met je werkgever. Doe dit altijd vóór je start, niet achteraf.
Clausule 2: het concurrentiebeding
Het concurrentiebeding is specifieker: het verbiedt je om werkzaamheden te doen die de werkgever direct of indirect beconcurreren. De vraag is wanneer jouw freelancewerk als ‘concurrerend’ geldt.
Stel: je werkt als marketeer bij een groot retailbedrijf en wilt als freelancer campagnes schrijven voor een lokale boekwinkel. Concurrerend? Misschien niet op het eerste gezicht, maar als jouw werkgever ook in boeken handelt of plannen heeft in die richting, kan het dat wel zijn. De grijze zone zit in indirect concurreren: werk in een andere sector die overlapt met een deelmarkt van je werkgever.
Toets dit zo: schrijf in twee zinnen op wat je als freelancer gaat doen en voor welke klanten. Leg die zinnen naast de omschrijving van de kernactiviteiten van je werkgever. Is er een overlap, ook indirect? Dan bespreek je dit expliciet in je toestemmingsaanvraag.
Clausule 3: geheimhouding en intellectueel eigendom
Dit is de clausule die de meeste freelancers verrast. Je denkt dat jouw werkwijze, je methodieken, je sjablonen van jezelf zijn. Maar staat er in je contract iets als ‘alle kennis en werkproducten die voortkomen uit de uitoefening van de functie behoren toe aan werkgever’, dan is dat juridisch gezien het startpunt.
Wat is van jou? Algemene professionele kennis die je al had voor dit dienstverband, en alles wat je buiten werktijd en zonder gebruik van bedrijfsmiddelen ontwikkelt. Wat is van je werkgever? Klantgegevens, interne processen, rapporten die je binnen de functie hebt gemaakt, en soms ook concepten die je tijdens werkuren hebt bedacht.
Gebruik je als freelancer tools, formats of methodes die je bij je werkgever hebt leren kennen? Pas dan op. Dit is niet alleen een ethische kwestie, maar ook een juridische.
De toestemmingsaanvraag: mondeling telt niet
Je leidinggevende zegt tijdens een teamlunch ‘prima, doe maar’. Fijn, maar juridisch waardeloos. Toestemming werkgever freelancen betekent in de praktijk: een schriftelijke bevestiging die specifiek is, gedateerd is en ondertekend of per e-mail bevestigd is door iemand met bevoegdheid, zoals je leidinggevende of HR.
Voer het gesprek gerust mondeling als dat fijner voelt, maar sluit het altijd af met een schriftelijke bevestiging. Stuur daarna zelf een e-mail ter bevestiging van wat er is besproken en vraag expliciet om een schriftelijke reactie.
Voorbeeldformulering toestemmingsverzoek
Hieronder een template die je direct aanpast en per e-mail verstuurt. Vier elementen moeten erin staan:
Onderwerp: Verzoek toestemming nevenwerkzaamheden
Beste [naam leidinggevende/HR],
Ik wil je informeren over mijn voornemen om naast mijn dienstverband als [jouw functie] freelancewerkzaamheden te verrichten. Concreet gaat het om [omschrijving activiteit, maximaal twee zinnen]. Mijn beoogde opdrachtgevers zijn actief in [sector], wat naar mijn oordeel geen overlap heeft met de kernactiviteiten van [bedrijfsnaam].
Ik schat de tijdsbesteding op gemiddeld [aantal] uur per week, uitsluitend buiten mijn reguliere werktijden. Ik verzoek je schriftelijk toestemming te verlenen voor deze activiteiten, bij voorkeur voor een periode van [termijn, bijvoorbeeld twaalf maanden].
Met vriendelijke groet,
[jouw naam]
Wat je schriftelijk vastlegt na akkoord
Heb je akkoord gekregen? Zorg dan dat de schriftelijke bevestiging minimaal vier elementen bevat: een beschrijving van de toegestane activiteiten, de sector of klanten waarvoor je mag werken, de maximale tijdsbesteding per week, en de geldigheidsduur van de toestemming. Zonder een geldigheidsduur loop je het risico dat je na een reorganisatie of nieuwe leidinggevende opnieuw van nul moet beginnen.
Vijf fouten die werknemers duur komen te staan
Ten eerste: vertrouwen op een mondeling akkoord. Dat is het meest gemaakte en meest risicovolle vergrijp.
Ten tweede: aannemen dat een generieke toestemming voor altijd geldt. Verandert je functie, je werkgever of je freelanceactiviteiten, dan moet de toestemming worden herbevestigd.
Ten derde: het concurrentiebeding niet serieus nemen omdat het ‘vast niet geldt’. Rechters handhaven ze regelmatig, zeker als je werkgever schade kan aantonen.
Ten vierde: klantcontacten of bedrijfsinformatie gebruiken in je freelancepraktijk. Dit valt vaak onder geheimhouding, ook als dat niet expliciet staat vermeld.
Ten vijfde: na een contractwijziging vergeten om toestemming te herbevestigen. Een nieuw contract betekent nieuwe clausules en de oude toestemming is dan mogelijk niet meer van kracht.
Juridische risico’s zonder toestemming
Wat gebeurt er als je zonder toestemming freelancet en je werkgever komt erachter? In de meeste gevallen begint het met een waarschuwing of een verzoek te stoppen. Maar als er sprake is van concurrentie, schade of grove nalatigheid, kunnen de gevolgen verder gaan: ontslag op staande voet, een schadeclaim of een boete op basis van een boeteclausule in je contract.
Ontslag op staande voet wordt in de praktijk vaker ingeroepen bij bewuste overtreding van een concurrentiebeding dan bij een ‘neutrale’ bijklus. Schadeclaims zijn zeldzamer, maar reëler als de werkgever kan aantonen dat hij klanten is kwijtgeraakt aan jouw freelancepraktijk. Laat het niet zover komen: de schriftelijke route is een kleine moeite voor een groot risico.
Checklist: teken pas je eerste freelancecontract als je dit kunt afvinken
- Je hebt je arbeidscontract gelezen op nevenwerkzaamheden-, concurrentie- en geheimhoudingsclausules.
- Je hebt getoetst of je freelancewerk als concurrerend kan worden beschouwd.
- Je hebt een schriftelijk toestemmingsverzoek ingediend bij de bevoegde persoon.
- Je hebt een schriftelijke bevestiging ontvangen met daarin activiteiten, sector, tijdsbesteding en geldigheidsduur.
- Je gebruikt geen bedrijfsgegevens, klantcontacten of interne werkprocessen in je freelancepraktijk.
- Je hebt gecontroleerd of je contract een boeteclausule bevat en wat de hoogte daarvan is.
- Je weet welke werkproducten van jou zijn en welke van je werkgever.
- Je hebt een herbevestiging gepland als je contract of functie in de tussentijd wijzigt.
De administratieve kant van freelancen naast een vaste baan voelt misschien als een drempel, maar het werk zit hem in een paar gerichte stappen: je contract nalezen, een gesprek voeren met je werkgever en de uitkomst schriftelijk vastleggen in termen die concreet genoeg zijn om later op terug te vallen.
Doe dat ook als je werkgever mondeling geen bezwaar heeft. Een half uur op papier kan maanden gedoe voorkomen. Weigert je werkgever toestemming zonder deugdelijke onderbouwing, dan weet je tenminste waar je aan toe bent en kun je een bewuste keuze maken over je volgende stap.
